DIY: Viltzeep

Wil jij een zeep die lang, lang meegaat? Geef hem een vilten jas! Zo bespaar je geld en het is duurzaam. Leuk om als persoonlijk cadeautje weg te geven, maar net zo leuk om voor jezelf te houden.

Bij een viltzeep zit de zeep opgesloten in een jas van wol. De zeep kan er niet meer uit. Je kan dit doen met ronde, vierkante of hartvormige zeep. Eigenlijk maakt de vorm niet uit. Hieronder krijg je een handleiding hoe je dit helemaal zelf kunt doen met nat vilten. Je moet gewoon maar eens beginnen en met een beetje handigheid heb je het zo onder de knie.

Ik heb nog nooit zelf zeep gemaakt, kan ik dan toch iets met vilt?

Tuurlijk! Je kan gewoon in de supermarkt goedkope zeep halen en aan de slag met vilten. Je moet wel wat echte wol in huis hebben, dit lukt niet met nepwol.

Heb je wat voorbeelden van viltzepen?

Voor inspiratie kan je kijken bij de blog Viltzepen 2014 of een bezoekje brengen aan de Boze Broertjes Beer. Als je algemene info wilt over vilten, kijk dan bij Wol Vilten.

Wat is het verschil tussen nat vilten en droog vilten?

Bij nat vilten gebruik je water en je vingers en handpalmen om met wrijving de wol te laten vervilten. Bij droog vilten gebruik je een speciale viltnaald met weerhaakjes, die je heen en weer haalt door de losse wol. Door de weerhaakjes aan de naald, gaan de wolvezels in elkaar grijpen en krijg je vervilting. Nat vilten gebruik je voor grote werkstukken en grove vlakken. Voor details, fijne lijnen en niet vlakke werkstukken kan je beter de viltnaald gebruiken.

Als je zeep kleiner wordt, dan wordt het viltjasje toch veel te groot?

Hélemaal aan het einde wel, maar dat is als je zeep bijna op is. Daarvóór slinkt het vilt met de zeep mee. Door het gebruik, vilt je het jasje steeds een beetje verder en wordt het steeds kleiner.

Waar koop ik viltwol?

Online. Zelf heb ik een keer een bulk wol gekocht bij Meaningfulcrafts, maar er zijn meer goede webshops. Even rondkijken op internet. Je kan natuurlijk ook een bolletje pure wol uitpluizen dat je nog hebt liggen.

Sinterklaas surprise

Wil je een keer origineel (en irritant) uit de hoek komen, dan kan je je (niet zo grote) sinterklaascadeautje waterdicht inwikkelen en daarna op dezelfde manier als een zeep vilten. Het zal degene van wie je het lootje hebt getrokken wat hoofdbrekens kosten om bij het presentje te komen.

Aan de slag!

Nodig:

• losse stukken zeep
• losse wol (lontwol, kaardvlies)
• mesje
• twee grote (sla)kommen
• warm en koud water (in de ene kom doe je koud water en in de andere doe je heet water)
• nylon sokken/kousen
• elastiekjes
• leeg flesje (daar doe je het sopje in dat je maakt van zeepschilfers en warm water)
• zeepschraapsel
• tafelzeil (je gaat wat nat kliederen tenslotte)
• een plastic roostertje
• handschoentjes (optioneel, als je dat prettig vindt)

Volgorde van nat vilten van zeep

• zeep en wol uitkiezen en klaarleggen
• scherpe randjes van de zeep wegsnijden
• sopje maken door zeepvlokken op te lossen in warm water (in flesje doen)
• wol om de zeep wikkelen, als laatste eventueel leuke felgekleurde strengen (wol of pure zijde) toevoegen
• minstens twee, drie lagen wol gebruiken
• zeep in een pantykousje doen, elastieken eromheen
• afwisselend in heet en koud water dompelen
• tussendoor heel zacht vormen en wrijven over de zeep
• elastiek en pantykous verwijderen als de wolvezels vastgegrepen hebben, maar nog geen vaste struktuur vormen
• heel zacht doorgaan met wrijven over de wol. Maak hem mooi passend om je vorm
• als het vilt stevig is geworden, kan je ermee over een rooster boenen. Hier wordt het nog steviger door
• na afloop spoelen en goed droog laten worden

Voorbereiding

Een zeep hoeft niet mooi te zijn, integendeel. Voor het vilten kan je je ‘lelijke’ zeep gebruiken. Zeep waarvan het design helemaal mislukt is, luchtbubbels heeft of een kleur waar je niet blij mee bent. Op de eerste foto zie je een stapeltje zepen die misschien bekend voorkomen. In het verleden had ik een mislukte zeep ‘gerebatched’, speciaal om daarna voor het vilten te gaan gebruiken. Het duurde wel even voordat ik aan het vilten toe kwam, maar dat doet het uiteindelijke resultaat alleen maar goed. Ik heb meer toekomstige viltzepen die ik meer dan een jaar laat indrogen, totdat ze bikkel- en bikkelhard zijn geworden.

Scherpe randjes moeten weg

Scherpe randjes zijn vervelend, want die zullen door het vilt gaan schuren, dus je moet wel de zeep wat bijwerken met een mesje.
Op de derde foto zie je de zeep in kaardvlies liggen. Dat is wol die je in deze vorm kunt kopen. De haren van de wol zitten door elkaar en vormen een soort fluffy lapje. Bij het vilten grijpen de vezels heel snel inelkaar. Ideaal om een zeep mee te vilten dus.

Maar je kan natuurlijk ook gewoon lontwol gebruiken. Dat is wol waarvan de haren allemaal in dezelfde lengterichting liggen.

Wikkelen van de wol

Je kan kleine plukjes trekken en daarmee je zeep inpakken. Of je neemt een groter stuk en wikkelt daarmee je zeep in. Zorg wel dat je varieert met de richting van de haren van de wol. Dus zo wikkelen dat lengte en breedte in laagjes over elkaar heengaan. Vergeet niet aandacht te geven aan het goed bedekken van de hoeken en zorg dat daar voldoende wol zit, want anders pieken de hoekjes straks dóór je eindproduct heen.

Als je verschillende kleuren wol aanbrengt, kan je leuke effecten verkrijgen.

Droge wol steeds natmaken met zeepsopje

Het zeepschraapsel kan je mooi gebruiken om een zeepsopje te maken. Dit doe je in een flesje, elk soort flesje voldoet. Dit ga je zostraks gebruiken om het vilten op gang te brengen. Dit is maar kort nodig, want je eigen zeep zal ook gaan schuimen bij het vilten. Als dat gebeurt, hoef je geen sop meer uit het flesje te gebruiken.

Trick: Als je geen zeepschraapsel hebt, lukt het ook om een sopje te maken met wat afwasmiddel, in plaats van zeepvlokken. Ik kwam erachter uit nood een keer en merkte dat het vilten ook hiermee lukte.

Inwikkelen in panty en elastiek

De pantykousjes gebruik je om de zojuist in wol gewikkelde zeep te doen. Zo blijft de wol op zijn plaats. Bij kaardvlies doe ik het ook wel zonder, maar dat is omdat die wol al voorgevormd is. Als je geen kousje gebruikt, moet je echt voorzichtig beginnen en niet teveel wrijving geven totdat de elastiekjes eraf kunnen.

heet en koud water afwisselen

Dan laat je de zeep een paar keer in afwisselend heet en koud water zakken. Het slimste is om een pluk van de pantykous vast te houden om hierbij je vingers te sparen. De schok van heet en koud doet de wolvezels al in elkaar grijpen. Tussendoor kan je ook zacht over de wolzeep wrijven. Als je zeep nog niet van zichzelf schuimt, moet je steeds opnieuw wat van je geprepareerde zeepsopje over de wol gieten als die uit een heet of koud badje komt.

Wrijving geeft warmte

Ga niet te lang doorvilten als de elastieken er nog omzitten. Je loopt het risico om de elastieken het vilt in te werken. Zodra je het gevoel hebt dat de vorm losjes om de zeep zit, kan alles er al af. Dan ga je vervolgens nog steeds voorzichtig verder met je vingers. Gewone wrijving geeft warmte.

Als de wol al stevig aan het vervilten is, maar nog niet strak genoeg om de zeep, kan je het geheel over een plastic rooster schrobben. Dit kan vanalles zijn. Soms gebruik ik zo’n verfrooster, waar je verfrollers over uitrolt. Hierboven zie een een onderdeel van een ‘mandoline’ een hulpstuk om groentes mee te snijden. Werkt allebei goed. Kijk even rond wat je voor handen hebt in keuken of schuur.

Heen en Weer is belangrijk

Wol krimpt in de richting waarin de wrijving plaats vindt. Ga je voordurend heen en weer in de breedte, dan zal je wol in de breedte krimpen maar niet in de lengte. Het is niet zo dat op een of andere magische manier je wol om de zeep zal kruipen door alleen maar wat wrijving. Je moet steeds kijken waar de wol nog bobbelt of loszit en dan in de richting wrijven waar je de wol strakker wilt. Probeer maar gewoon, je zult zien dat het vrij simpel is. Er kan niet veel fout gaan bij het vilten. Je grootste risico is dat je gaten in je jas krijgt terwijl je aan het vilten bent.

Gaten in de jas

Mocht je dunne plekken zien ontstaan tijdens het vilten: Geen paniek! Doe er wat extra wol overheen. Wel zorgen dat je die nieuwe plukken ook weer laat schrikken met warm en koud water en zachtjes wrijven totdat die plukjes gaan hechten aan de ondergrond. Het laatste redmiddel is om de gatenjas na afloop met een viltnaald en extra wol te repareren. Kan ook gewoon. Maar als je jasje echt te dus is, kan je beter een tweede ronde doen: een extra laag wol eroverheen nat vilten.

Merino wol of stuggere wol?

Hele zachte merinowol vilt snel in elkaar. Toch heb ik persoonlijk voorkeur voor wat stuggere wol. Ik heb nog een voorraadje naamloze Hollandse wol die vrij stug is en langzamer in elkaar vilt. Voor vieze moestuinhanden is dit juist wel prettig, want de viltzeep schrobt al de aarde en andere zooi goed van je vingers en handen. Soms zelfs tot onder je nagels. Ook de grijze IJslandse wol is wat stugger en lekker schrobmateriaal.

Veel plezier! Ik hoop dat ik je heb kunnen inspireren.