Hoe krijg ik een mooie ge-GEL-eerde zeep?

Cold Process (CP) en Hot Process (HP)

Cold Process

Je hebt bij zeepmaken de Cold Process methode en de Hot Process methode. Bij de Cold Process methode voeg je loog bij je oliën en vetten, brengt de ingrediënten tot een lichte trace en vervolgens stort je de massa in een zeepmal, al of niet met een leuk design.
Het voordeel van de CP-methode is dat je heel verfijnd kan werken en dat de zeep een gladde struktuur krijgt. Je kan hele dunne lijntjes aanbrengen in je zeep. Dat is leuk bij complexe swirls

Hot Process

Bij de Hot Process methode ga je een stap verder en verwarm je de zeepmassa na de trace (in een au-bain-marie pan of slowcooker), totdat een bijna totale verzeping plaatsvindt. Al is de kwaliteit van de HP-zeep nog niet optimaal (een rijpingstijd nog steeds aanbevolen), toch kan je al direct veilig je handen wassen met een HP-zeep.
De struktuur van HP-zeep is meestal (niet altijd) grover en ruiger dan die van de CP-zeep.

Geforceerde gelvorming

Partial gelling – gedeeltelijke gelvorming

.Na het gieten van CP-zeep in een mal, zal er een natuurlijk proces van opwarming ontstaan. Dit is een kenmerk van het verzepingsproces. Als je niets doet en wacht tot het verzepingsproces is voltooid, loop je het risico op gedeeltelijke gelvorming. Een deel van de zeep wordt zo warm dat het spontaan door een gelfase gaat en een deel van de zeep (meestal de buitenranden) doen dat niet. Het resultaat is een donkere kring in je zeep.

Hiernaast zie je een zeep met een donkere vlek. Die vlek zal nooit spontaan wegtrekken (hooguit wat vager worden door de tijd heen). Sommige mensen boeken resultaat door de gesneden zeep alsnog in een voorverwarmde oven te zetten (ongeveer 75 graden) om te zien of de gedeeltelijke gel over zal gaan in een gehele gelering van de zeep.

Forced gelling – geforceerde gelvorming

Een optie voor je CP-zeep is om deze bewust in zijn geheel door een gelfase te laten gaan. Dit kan je doen door je zeep in een oven te zetten, je zeep in te pakken met handdoeken en dekens of door deze op een verwarmingselement te zetten.

Principe van de hooikist

Eigenlijk het principe van de ouderwetse hooikist. Vroeger zette men een warme pan met (nog niet gaar eten) in een hooikist, zodat het voedsel zichzelf zou garen met de eigen warmte die door de isolatie niet kon ontsnappen.

Hoe ziet dat gellen eruit?

We nemen de volgende foto als voorbeeld. Het was een feestje om deze zeep te maken. Alles ging perfect, de kleuren straalden en de holografische mica gaf een prachtige extra ‘sparkle’.

De toplaag had reliëf, zoals hopelijk goed te zien is.

Daarna ging de zeep de gelfase in (bewust gedaan). Ik had de mal met zeep ingepakt met handdoeken en op een element van de centrale verwarming gezet. Het zal hooguit 20 graden zijn geweest, maar binnenin ging de temperatuur goed oplopen.

Op de volgende foto zie je hoe de gelfase eruit zag. De zeep werd donker van kleur en leek te neigen naar een soort transparantie. De zeep in zijn geheel onderging deze verandering. Na de gelfase verdwijnt de transparantie en trekken de kleuren weer bij. Toch zullen de kleuren blijvend sterker en donkerder zijn dan voorheen. Je ziet óók dat het reliëf van de toplaag als een plumpudding inelkaar zakte en zich niet meer herstelde.

Ander voorbeeld

Hieronder nog een voorbeeld van geforceerde gelvorming. Ook hier verdween het reliëf van de opengewerkte toplaag. Ondanks de kleurverandering tijdens het gelproces, werd de zeep opnieuw roomwit van kleur na afloop. De laatste foto toont de aangesneden zeep.

Beide voorbeelden betroffen trouwens geitenmelk zeep. Ondanks de pure (door mezelf gepasteuriseerde) melk, is het prima mogelijk om een geitenmelk zeep door een gelfase te laten gaan. Het blijft wel zaak om het gelproces op de voet te volgen als je een melkzeep maakt. Te hoge temperaturen kunnen de melk verbranden. Een enkele keer kan een geitenmelk zeep heel vies gaan ruiken na afloop, maar geen zorgen… dat verdwijnt vanzelf weer na een aantal dagen wachten.

TIPS & TRICKS

Ik wil totaal geen gelvorming in mijn zeep…

• dus ik meng mijn olie en loog op een lage temperatuur, bijvoorbeeld kamertemperatuur (tussen 20 en 30 graden, dit werkt niet met palmolie, die gaat dan weer hard worden bij lage temperatuur)
• na het storten in de mal, zet ik mijn zeep buiten op balkon, in de tuin (als het koud is buiten) of ik zet de zeep in de koelkast of diepvries
• ik gebruik een mal die snel zijn warmte kwijt kan (een siliconenmal in een houten kist is isolerend als een thermosfles) en de ronde Pringle’s bussen zijn ook berucht dat ze de temperatuur van de zeep hoog kunnen doen oplopen
• ik gebruik minder water in mijn recept. Met waterreductie verminder je de kans op glycerin rivers/spots in je zeep (met name als je titaniumoxide hebt gebruikt)

Waarom wil ik mijn zeep niet gellen?

• omdat ik niet het risico wil lopen dat mijn toppings en/of reliefs inzakken vanwege de hoge temperatuur
• omdat ik melk, suiker of honing in mijn zeep heb zitten en die zorgen sowieso al voor spontaan extra veel warmte bij het verzepen. Teveel opgebouwde hitte kan mijn zeep doen ‘exploderen‘ (de zogenaamde ‘vulkaanuitbarsting’) Maar ik heb een serie geitenmelk zepen geforceerd gegeld en dat ging goed, het betekent dus niet dat het ook altijd gebeurt.
• omdat ik hele zachte pastelkleuren heb verwerkt en dat ik niet wil dat dit effect verdwijnt na het gellen (dat maakt de kleuren sterker)
• omdat ik etherische olie heb gebruikt om te geuren. Etherische lavendelolie of teatree olie kunnen de zeep ook oververhitten.
• omdat ik titanium dioxide heb gebruikt in mijn zeep. Titanium dioxide kan glycerin rivers/spots veroorzaken.

Voordelen van geforceerd gellen

• sterkere kleuren, vooral als je met plantaardige kleurstoffen werkt
• na het gellen is het verzepingsproces – bijna – 100% voltooid. De laatste 1 of 2 procent zal tijdens de droogperiode gebeuren, Je kan de zeep in principe al testen op gebruik, al is een droogperiode van vier weken nog steeds aan te raden, omdat je zeep daardoor van hogere kwaliteit wordt.
• geen probleem met soda ash
• geen risico op gedeeltelijk gellen, wat je misschien ontsierend vindt in je mooie zeepje

Hoe forceer ik mijn zeep tot gellen?

1. CPOP-methode: Cold Process Oven Process-methode. Deze vermeldde ik hierboven al heel snel. Je zet de zeep met mal en al in een voorverwarmde oven op 75 graden en je zet de oven wel uit. De zeep zal in de gelfase geraken, maar je moet de mal gewoon een nachtje in de oven laten staan rusten, voordat je de zeep gaat lossen uit de mal. Er zijn twee nadelen: ten eerste de GEUR!!! Je keuken en je huis gaan naar je geurstof ruiken. Ten tweede, je moet heel erg oppassen dat je zeep niet aan de kook raakt. Het verzepingsproces kan door diverse variabelen in je recept versneld op gang komen (natuurlijke suikers, sommige geurstoffen of etherische oliën, bier, wijn). Ondanks dat je oven op 75 (of 60) graden staat, kan de zeep toch verbranden, overkoken en je oven ernstig vervuilen.
2. Inpakken van je zeep in handdoeken en dekens, een hooikist, een piepschuim kistje enzovoort.
3. ingepakt op de verwarming of een warmtematje zetten
4. en heel soms komt een zeep spontaan volledig tot gel

Hoe fix ik partial gel in mijn zeep?

Deze oplossing heb ik gevonden op internet en daar heb ik geen persoonlijke ervaring mee. De methode is eigenlijk vergelijkbaar met de CPOP=methode. Alleen je zeep is al uit de mal en gesneden.

Je zet je zeepjes in een voorverwarmde oven op 75 graden (op een siliconenmatje, niet direct op je ovenrooster). Je blijft in de buurt en houdt een goed oogje in het zeil. Binnen een kwartier of half uur zou je resultaat moeten zien. Eventueel verleng je die tijd nog. Indien het nodig zou zijn om opnieuw je oven te verwarmen, dan doe je dit terwijl je de zeep even eruit haalt.

Hoe voorkom ik glycerin spots en glycerin rivers?

• Je olie en loog mengen op een lage(re) temperatuur
• waterreductie toepassen
• titaniumdioxide (en sommige andere pigmenten) vermijden als kleurstof (neem bv. kaolin klei om je zeep wit te maken)

Gelling and Glycerin spots (part 1)

Misschien ook interessant voor jou: