Gelling and Glycerin Spots (part 1)

Troubles in Soapy Paradise: Gelling and Glycerin Spots

Deze keer gaan we het hebben over gelling en glycerin spots of glycerin rivers. De overeenkomst tussen deze begrippen is dat het bij alle gevallen gaat over de temperatuur van de zeep in de periode tussen het storten in de mal en de algehele verzeping. Als je dat niet onder controle hebt, kan je voor ongewenste verrassingen komen te staan. Als je het wél onder controle hebt, kan je juist deze processen inzetten voor je eigen gewenste resultaat.

In dit blog lees je wat de begrippen inhouden en in deel twee lees je hoe je het kunt vermijden of juist forceert.

Gelling – gellen

Bij het verzepingsproces kan veel warmte vrij komen. In het ergste geval kan een soort vulkaanuitbarsting ontstaan van hete zeepmassa die naar de oppervlakte gaat. In een mildere situatie blijft de kern van de zeep rustig, maar ontwikkelt zoveel warmte dat er een gedeeltelijke gelling plaatsvindt.

Dit speelt als je je zeep met de koude methode gebruikt, Cold Process (CP). Door de hitte verandert je zeepmassa naar een bijna doorzichtige substantie. Na het afkoelen is deze doorschijnendheid weer verdwenen.

Partial gelling – gedeeltelijk gellen

Een gedeelte van de zeep gaat door een gelfase, gewoonlijk de kern van de zeep, terwijl de buitenste rand van de zeep koeler is gebleven. Je ziet dat de kern van de zeep donkerder van kleur is geworden.

Soda Ash – natriumcarbonaat

Niet altijd, maar vaak zie je een wittige ring rond het gegelde gedeelte van de zeep. Dit kan een mooi effect opleveren, al had je dit aanvankelijk zo niet bedoeld. Die ring is poederig. We noemen dit soda ash. Het is een reactie van het loog met de zuurstof uit de lucht. Soda ash is onschuldig en je kan het er zo afspoelen onder de kraan.

Glycerin Spots – glycerinevlekken

Een verwant probleem zijn glycerin spots en soms zelfs glycerin rivers. Ook hier is je zeepmassa te heet geworden. Het verschil is dat de hitte niet vanuit de kern naar buiten toe beweegt, maar dat er op verschillende plaatsen mini gel ontstaat. Als de plekjes adertjes gaan vormen, noemen we ze glycerin rivers.

Een beruchte oorzaak hiervan is het gebruik van titanium dioxide in de zeep. Titanium dioxide is een niet giftig wit pigment (het zit vaak in tandpasta’s) wat soms het zeepproces kan beïnvloeden.

In het voorbeeld op de eerste foto hierboven had ik titanium dioxide gebruikt om een witte zeepbasis te krijgen. Bij de zeep op de tweede foto had ik geen titanium dioxide gebruikt, maar was ik vergeten dat in lichtgekleurde mica’s dit er toch wél in zit. Deze plekjes zaten aan de zijkant van de zeep, na het snijden bleek dat het aan de binnenkant wel meeviel. Gelukkig!

Een curieus geval

Normaal gesproken ontstaat de partial gelling in de kern van een blok zeep. Er bouwt zich daar een steeds grotere hitte op die nauwelijk weg kan. Je zou niet verwachten dat in platte siliconen vormen ook gelvorming kan plaatsvinden. Tenslotte verwacht je (ik in elk geval wel) dat de temperatuur snel daalt na het ingieten.

Bekijk de volgende foto eens. Het was een nieuw recept veldzeep met reuzel van Veldvarkens, gegoten in platte vormpjes, zodat je de zeep niet meer hoefde aan te snijden.

Dit was me nog nooit gebeurd op deze wijze. De enige variabele in het recept die dit kon veroorzaken was… bijenwas!

Bijenwas moet je zeer spaarzaam gebruiken in je zeep. Teveel bijenwas maakt je zeep stroef en verhindert mooi bubbelschuim. In het zeeprecept hiernaast had ik 1 procent bijenwas gebruikt, 5 gram op de pond olie en vet (495 gram). Ik had geen last van versnelde trace (een risico met bijenwas), maar kennelijk wel een probleem met de temperatuur.

Bijenwas maakt dat je keiharde zeep krijgt, die minder snel wegsmelt onder de douche. Ook als je zeep gaat vilten, is het prettig om goed harde zeep te gebruiken, omdat de zeep na elk gebruik relatief langer vochtig blijft. Bij ambachtelijk gemaakte zeep is het altijd erg belangrijk om de zeep tussen twee wasbeurten door goed droog te houden.

Drie oplossingen

(als partial gelling je stoort)

Zoals al eerder gezegd, de zeep is helemaal goed om te gebruiken. Als het uiterlijk van de zeep je blijft storen, kan je drie dingen doen:

1. Rebatch je zeep (fijnraspen en terug de ‘kookpot’ in)
2. Jasje geven van vilt
3. Herverwarm je zeep in de oven (op 75 graden)

Lees verder in deel 2…

In Gelling and Glycerin Spots deel 2 kan je lezen hoe je de bovenstaande problemen met partial gelling en glycerin spots kan vermijden, maar ook… hoe je het expres kan toepassen, omdat het ook voordelen kent.

Misschien ook interessant voor jou: